Άγχος: κατανόηση, σώμα και νους, και πρακτικοί τρόποι ανακούφισης
Τι είναι το άγχος;
Το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε καταστάσεις, που εκλαμβάνονται ως απειλητικές, αβέβαιες ή απαιτητικές. Πρόκειται για έναν έμφυτο μηχανισμό προστασίας, ο οποίος μας βοηθά να είμαστε σε εγρήγορση και να ανταποκρινόμαστε στις προκλήσεις της ζωής.
Όταν όμως το άγχος παραμένει ενεργοποιημένο για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς πραγματική απειλή, αρχίζει να λειτουργεί εις βάρος μας. Τότε δεν μιλάμε πια για χρήσιμο άγχος, αλλά για μια κατάσταση που επιβαρύνει την ψυχική και σωματική υγεία.
Πώς επηρεάζει το άγχος το σώμα;
Το άγχος δεν είναι μόνο μια σκέψη· είναι μια ολόκληρη σωματική εμπειρία. Όταν αγχωνόμαστε, ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και το σώμα μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού.
Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με:
- ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών
- σφίξιμο στο στήθος ή στον λαιμό
- δύσπνοια
- μυϊκή ένταση
- στομαχικές διαταραχές
- ζάλη ή αίσθημα αποπροσανατολισμού
- έντονη κόπωση
Το σώμα λειτουργεί σαν να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος, ακόμα κι αν αυτός είναι ψυχολογικός ή συμβολικός.
Κατανοώντας τη σύνδεση σώματος – μυαλού
Το σώμα και το μυαλό αποτελούν ένα ενιαίο σύστημα. Οι σκέψεις επηρεάζουν τις σωματικές αντιδράσεις και οι σωματικές αισθήσεις επηρεάζουν τις σκέψεις.
Για παράδειγμα, μια αγχώδης σκέψη μπορεί να προκαλέσει ένταση στο σώμα, και αυτή η ένταση με τη σειρά της να ενισχύσει το αίσθημα απειλής. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος άγχους, στον οποίο το σώμα και το μυαλό «τροφοδοτούν» το ένα το άλλο.
Η κατανόηση αυτής της σύνδεσης είναι καθοριστική, γιατί μας επιτρέπει να παρέμβουμε όχι μόνο στο επίπεδο της σκέψης, αλλά και στο επίπεδο του σώματος.
Γιατί οι άνθρωποι με άγχος ανησυχούν συνέχεια;
Η συνεχής ανησυχία δεν είναι χαρακτηριστικό αδυναμίας ή υπερβολής. Είναι αποτέλεσμα ενός εγκεφάλου που βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή.
Ο εγκέφαλος προσπαθεί:
- να προβλέψει πιθανούς κινδύνους
- να αποτρέψει αρνητικά σενάρια
- να διατηρήσει τον έλεγχο
Έτσι, ακόμη και σε στιγμές ηρεμίας, το άτομο με άγχος δυσκολεύεται να χαλαρώσει, γιατί το νευρικό του σύστημα δεν λαμβάνει το μήνυμα ότι «είμαστε ασφαλείς».
Πέντε τεχνικές αναπνοής που μειώνουν το άγχος σε λίγα λεπτά
- Διαφραγματική αναπνοή
Αργή εισπνοή από τη μύτη με φούσκωμα της κοιλιάς και αργή εκπνοή από το στόμα.
Η τεχνική αυτή ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα και μειώνει άμεσα την ένταση.
- Αναπνοή 4–6
Εισπνοή για 4 δευτερόλεπτα και εκπνοή για 6.
Η μεγαλύτερη εκπνοή στέλνει μήνυμα ασφάλειας στον εγκέφαλο.
- Box Breathing
Εισπνοή – κράτημα – εκπνοή – κράτημα, όλα από 4 δευτερόλεπτα.
Ιδιαίτερα βοηθητική σε στιγμές έντονου άγχους ή πανικού.
- Αναπνοή με έμφαση στην εκπνοή
Ακόμη και χωρίς μέτρημα, η συνειδητή επιμήκυνση της εκπνοής μειώνει την ταχυκαρδία.
- Αναπνοή με εστίαση
Η προσοχή στρέφεται αποκλειστικά στον ρυθμό της αναπνοής, αποσπώντας το μυαλό από αγχώδεις σκέψεις.
Πότε χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια;
Η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας είναι σημαντική όταν το άγχος:
- είναι επίμονο και καθημερινό
- επηρεάζει τον ύπνο, τη λειτουργικότητα ή τις σχέσεις
- συνοδεύεται από κρίσεις πανικού
- οδηγεί σε αποφυγή καταστάσεων
- εκδηλώνεται έντονα σωματικά χωρίς ιατρική αιτία
Η ψυχοθεραπεία βοηθά το άτομο να κατανοήσει τα αίτια του άγχους, να ρυθμίσει το νευρικό του σύστημα και να αποκτήσει αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης.
Άγχος και ύπνος
Το άγχος και ο ύπνος συνδέονται στενά. Το αυξημένο άγχος δυσκολεύει την έλευση του ύπνου και προκαλεί συχνά νυχτερινά ξυπνήματα, ενώ η έλλειψη ποιοτικού ύπνου μειώνει την ανθεκτικότητα του οργανισμού στο στρες.
Η φροντίδα του ύπνου αποτελεί βασικό πυλώνα στη συνολική αντιμετώπιση του άγχους.
Συμπερασματικά
Το άγχος δεν είναι εχθρός· είναι ένα σήμα του οργανισμού ότι κάτι χρειάζεται προσοχή και φροντίδα. Μέσα από την κατανόηση της σύνδεσης σώματος και νου, αλλά και με απλές καθημερινές πρακτικές, το άγχος μπορεί να γίνει διαχειρίσιμο και λιγότερο απειλητικό.
